|
KAYITDIŞI EKONOMİYLE MÜCADELEDE
GELİNEN NOKTA VE
YAPILMASI GEREKENLER
Ekonomide
yaşanan olumlu gelişmelerin devamı ve kalıcı istikrarın
sağlanması anlamında, kayıt dışı ekonomiyle mücadele
konusu daha da önem kazanan bir olgu olarak karşımıza
çıkmaktadır . Gerçekten gelişmiş ülkelerle kıyaslandığında
ülkemizdeki kayıt dışılık oranı oldukça yüksektir. Örneğin
ABD’de % 9 , Japonya ‘da % 8 , Almanya’da % 14 ,
İngiltere’de % 11 , civarında olan kayıt dışılık oranları
Türkiye’de % 50’ lerin üzerindedir.
Türkiye kayıt
dışı ekonomi ile sağlıklı bir mücadele ile vergi
gelirlerini artırma şansına sahip bir ülke konumundadır.
Gelinen noktada vergi oranlarının artırılması veya yeni
vergiler ihdası yoluyla vergi gelirlerini artırmak mümkün
görülmemektedir. Kayıt dışı ekonominin büyüklüğü nedeniyle
vergi dışı bırakılan alanın büyüklüğü, kayıt dışının
kayıtlı işletmeler aleyhine yol açtığı haksız rekabetin
ortadan kaldırılması zorunluluğu, bu konuda yapılması
gerekli çalışmaların ne derece önemli olduğunu
göstermektedir.
Türkiye’nin
Avrupa Birliğine giriş sürecinin hızlanması ile birlikte
tüm kurumlarda yaşanan , yeniden yapılanma çalışmaları ve
bu kapsamda uygulama alanı bulan yeni anlayışlar etkin ,
şeffaf ve verimli bir idarenin oluşması anlamında Maliye
Bakanlığı merkez ve taşra teşkilatlarında da kendini
hissettirmektedir. Bu durum kayıt dışı ekonomi ile
mücadelede de kendini göstermektedir.
Vergisel
boyutuyla kayıt dışı ekonomi ile mücadelede etkin ve
hızlı çalışan, bilgisayar teknolojilerini iyi kullanan
bir gelir idaresinin oluşturulması bu konuda
ihtisaslaşmaya gidilmesi amacıyla 5345 sayılı yasayla
Gelir İdaresi Başkanlığı kurulmuştur. Bu yasayla merkezde
vergilendirmeye dönük temel hizmetleri yürütecek birimler
yanında 21. yüzyılda uygulama alanı olan ve her geçen gün
önemi daha da artan mükellef hizmetleri , insan kaynakları
,strateji daire başkanlıkları gibi birimlerin de hayata
geçirilmesi amaçlanmıştır.Yine bu yasayla taşra
birimlerinin de aynı anlayışla örgütlenmesi amaçlanmış,
bunun yanında vergi ve denetimin defterdarlıklardan
ayrılarak tamamen merkeze bağlı çalışacak başkanlıklara
devredilmesi öngörülmüştür. Oluşturulan yeni yapı
konusunda farklı yaklaşımlar olmakla birlikte maliye
idaresinin bu yapının oluşturulması ve hayata geçirilmesi
yönünde çok yoğun bir çaba içinde olduğu
gözlemlenmektedir.
Yine son
yıllarda vergi konusunda yapılan çok önemli yasal ve idari
düzenlemeler dikkat çekmektedir. Vergi Barışı Kanunu ile
yaklaşık 4,5 Katrilyon civarında bir vergi toplanması ve
maliye idaresi ile mükellefler arasında oluşmuş çok sayıda
ihtilafın ortadan kaldırılarak temiz bir sayfa açılmasıyla
başlayan süreç özellikle iş aleminin yıllarca yasalaşması
yönündeki isteklerine rağmen hayata geçirilemeyen
enflasyon muhasebesi uygulamasına geçilmesiyle devam
etmiştir.Yine tüm beyannamelerin elektronik ortamda
alınması yönünde yapılan çalışmalar konusunda önemli
mesafeler alınmıştır. Bu düzenlemeler dışında son 1-2 yıl
içinde kayıt dışı ekonomi ile mücadele konusuna olumlu
katkıda bulunacak çok sayıda yasal düzenleme yapılmıştır.
Bu
düzenlemelere ilave olarak geçtiğimiz yıl içinde Vedop 2
(Vergi Daireleri Otomasyon Projesi ) hayata geçirilmiştir.
Bu projeyle tüm vergi daireleri bilgisayar altyapısına
kavuşturularak ileri dönemlerde kayıt dışı ile mücadelede
yapılacak çalışmalara alt yapı oluşturacak bir ortam
sağlanmaya çalışılmıştır.Ayrıca Gelir İdaresi Başkanlığı
bünyesinde oluşturulan Veri Ambarı Projesi ile tüm
verilerin bilgisayar ortamında toplanması ve bu verilerden
hareketle kayıt dışı alanların vergilendirilmesi ve
verginin tabana yayılması amaçlanmıştır.
Son
yıllarda yapılan tüm bu düzenlemeleri önemli görmekle
birlikte yeterli olduğunu söylemek oldukça zordur. Bu
konuda yapılması gerekli daha çok iş olduğu kanaatindeyiz.
Kayıt dışı ekonomi ile mücadelede başarı büyük ölçüde para
ve mal hareketinin kontrol altına alınması ile
gerçekleşecektir. Gerçek ve tüzel kişilere ait tüm
malvarlığını ifade eden iktisadi kıymetlere ( Bankalardaki
para hareketleri , Tapudaki gayrimenkul bilgileri,
trafikteki taşıt bilgileri v.b. ) maliye idaresinin tek
tuşla ulaşabileceği bir alt yapıyı hazırlamak ve bu
bilgilerin gelişmiş ülkelerde olduğu gibi vatandaşlık
numarası gibi tek numara ile izlenir hale gelmesini
sağlamak , bu konudaki sorunu büyük ölçüde ortadan
kaldıracaktır. Bu anlamda gerekli alt yapıları oluşturmak
1-2 yıllık bir zaman diliminde gerçekleşebilecektir. Bu
alt yapıların oluşturulması ile birlikte geçiş döneminin
sağlıklı olması, sermayenin ürkütülmemesi için tüm
mükelleflerin yapılan çalışmalar konusunda sağlıklı bir
şekilde bilgilendirilmeleri ve geçmiş dönemlerle vergisel
anlamda bağ kurulmaması son derece önemlidir. Çünkü kayıt
dışı sorunu bugünün sorunu değildir. Yılların birikimi
olan bu sorunun çözümü yapıcı yaklaşımlarla
çözülebilecektir.
Yukarıda belirtilen gerekli alt yapı çalışmaları; OECD
üyesi ülkeler arasında hala yüksek olduğu bilinen vergi
oranlarının ve sigorta primlerinin bir miktar indirilmesi
ve makul seviyelere çekilmesi yönünde çalışmalarla
desteklenmelidir. Yine vergi kanunları yeni bir anlayışla
ele alınmalı, açık, anlaşılır ve adil bir vergi mevzuatı
oluşturulmalıdır. Bu konuda Bakanlığımızca gerekli
çalışmalar başlatılmış olup halen devam etmektedir.
Kayıt dışı sorununun çözümü sadece yapılacak yasal ve
idari düzenlemelerle mümkün görülmemektedir. Bu konuda
yıllarca ihmal edilen vergi bilincinin oluşması yönünde
çabaların artırılması gerektiğini düşünmekteyiz. Vergi
bilincinin oluşturulması anlamında ilk olarak ilk ve orta
öğretimde vergi konusunun zihinlere yerleştirilmesi son
derece önemlidir. Bu amacın gerçekleşmesine yönelik ders
programları içine vergi konuları yerleştirilebileceği
gibi, her yıl kutlanan vergi haftası programlarında
Türkiye’deki
tüm okullarda
vergi konusu anlatılabilir. Anayasanın 73. Maddesinde
tanımlanan herkesin
kamu giderlerini karşılamak üzere vergi ödemekle yükümlü
olduğu hususunun tüm vatandaşlarımızca benimsenmesi son
derece önemlidir.
Son
olarak kayıt dışı ekonomi ile mücadelede uzun soluklu bir
çalışma sonucu başarılı olunabileceği, sorunun çözümünün
kısa, orta ve uzun vadeli bir perspektifle ele alınması
gerektiği bu mücadelede toplumun tüm kesimlerine önemli
görevler düştüğü hususu unutulmamalıdır.
Fatih
ACAR
Adana Vergi Dairesi Başkanı
|
