| |
Gider pusulası hangi hallerde kullanılır?
Vergi Usul Yasası'nın
235'inci maddesi uyarınca düzenlenmesi öngörülen
"gider pusulası"nın piyasada yaygın bir biçimde amaç
dışı kullanıldığı gözlenmektedir. Bu bağlamda
öncelikle yasal düzenleme gereği olarak gider
pusulasının kullanım alanlarını doğru belirlemek
gerekmektedir. Şöyle ki;
. Birinci ve ikinci sınıf tüccarların,
. Kazancı basit usulde tespit edilenlerin,
. Defter tutmak mecburiyetinde olan çiftçilerin,
. Serbest meslek erbabının, vergiden muaf esnaftan
aldıkları mal veya yaptırdıkları işi, düzenledikleri
gider pusulası ile belgelendirmeleri gerekmektedir.
Yasa koyucu gider pusulasının, vergiden muaf esnaf
tarafından birinci ve ikinci sınıf tüccara satılan
mal veya yapılan iş ile bunlar tarafından kişisel
eşyalarını satanlardan alınacak altın, mücevher gibi
kıymetli eşya için düzenlenmesini öngörmüş
bulunmaktadır.
Gider pusulasının kullanımında bazı hallerde
duraksama söz konusu olabilmektedir. Çünkü bazı
hallerde zati eşya mahiyetinde, gider pusulası
düzenlenerek satılan ve satın alınan malların gerçek
mahiyetinin araştırılması işin gereği olarak zorunlu
olmakta, bu aşamada gerek vergi idaresi ve gerekse
tasdik raporu düzenleyen meslek mensupları, konuya
belli bir şüphe ile yaklaşmak zorunda
kalmaktadırlar.
Örneğin bir fabrika binasında monte edilen takım
tezgahlarının veya üretim araçlarının gider pusulası
ile satın alınması mümkün olabilir mi?
Bu konu; son yıllarda uygulamada sıkça rastlanılan
bir olgu olarak karşımıza çıkmaktadır.
Öncelikle işi terk eden ve dolayısıyla iş yerlerini
kapatan bazı gelir vergisi mükellefleri iş
yerlerinde mevcut bulunan üretim araçlarını, alet ve
edavatları, makinelerini kendi üzerlerine fatura
ederek faaliyetlerini durduklarını bu nedenle
mükellefiyetlerinin terkinini istiyebilmektedirler.
Bilahare söz konusu mükellefin şahsi varlığı haline
dönüşen bu varlıkların bir başkasına satışı
sırasında gider pusulası düzenleyerek söz konusu
varlıklar el değiştirebilmekte yani
satılabilmektedir.
Yine bazı hallerde önce mükellefiyet kayıtlarını
terkin ettirenler, kurdukları şirketlere veyahut
yeniden tesis ettirdikleri şahsi mükellefiyetleri
ile ilgili olarak sahibi bulundukları bu varlıkları
kendi kayıtlarına gider pusulası
aktarabilmektedirler.
Bazı hallerde hukuki uyuşmazlık konusu haline de
dönüşen bu davranış biçimi son yıllarda giderek
yaygınlaşmış bulunmaktadır.
Bu gibi hallerde acaba gider pusulası ile söz konusu
varlıklar demirbaş hesabına veya duran varlıklarla
ilgili hesaplara alınabilir mi?
Öncelikle belirtmek gerekir ki bu tür edinimlerde en
azından söz konusu varlıkların menşeini belirleyecek
bir belgenin aranması ve hatta gider pusulasına
eklenmesi zorunlu olmaktadır.
Bir başka anlatımla herhangi bir mükellef kendisine
ait bir üretim aracını işletmesine dahil ederken
veyahut da ayni sermaye olarak koyarken bu
varlıkların edinimini kanıtlayan belgeyi de devir
işlemine konu olacak gider pusulasına eklemesi
gerekmektedir.
Uygulamada karşılaşılan bir olayda sanayi üretimine
konu olabilecek tüm varlıkların gider pusulası ile
alındığı görülmüş, bu bağlamda yapılan araştırma da
bu varlıkların gerçekte faturasız edinilen
varlıkların tam anlamı ile komple bir üretim tesisi
özelliği taşıdığı kanaatine varılmıştır.
Yasa maddesinin içeriğinden anlaşılacağı üzere gider
pusulasının kullanım alanı sınırlı olup, yine yasa
maddesinin içeriğinden de anlaşılacağı üzere sınırlı
nitelikteki zati eşyanın satımı sırasında alıcı
tarafından gider pusulası düzenlenmek suretiyle bu
varlıkların sahiplerince satışına olanak
tanınmıştır.
Ayrıca tüketicinin korunması hakkındaki yasal
düzenlemeler çerçevesinde tüketicilerin satın
aldıkları mal ve hizmetlerin geri verilerek
bedelinin alınması veya başka bir mal veyahut da
hizmetle değiştirilmesi halinde satıcıların bu
işlemi belgelendirmek üzere gider pusulası
düzenlemelerine verilen izin de söz konusu belgenin
sınırlı bir biçimde kullanım alanına dahildir. (Daha
fazla bilgi için KDV Genel Tebliğ Seri No: 54)
Kanımızca gider pusulasının düzenlenmesi konusunda
son yıllarda yaşanan olumsuzluklar ve kötü niyetli
uygulamalar dikkate alınarak, Gelir İdaresi
Başkanlığı'nın konuya ilişkin bir duyuru yapmasında
yarar olacaktır.
Veysi Seviğ
Dünya Online
07.07.2006 |
|
